AN SALMING

Ano an pagmati kan salming na dai nahihiling, nalaom sa sarong kwartong an lyabe kan pinto nawara na sa kalingawan?

Yaon sana ini duman, kaiririba an mga supog na bagay na dai man kayang hilingon an sadiri, kontento sa saindang katonongan.

Yaon sana ini duman sa madiklom na gilid nalalangkag sa kawaran ki paghagad saiya ki katotoohan.

Luway-luway siyang pigkakaon kan batak gibo kan girumdom na sa kakusugan kan saiyang sirbi, siya an bantog na siripan kan sadiri. Orgulyo niya an saiyang katanosan, dignidad niya na dai siya maka-otik dawa muyahon niya.

Ngonian, sa saiyang pandok an mga gurit kan antigong pinto na dai niya na tanda kun gurano kahaloy tuminalikod saiya.

An pinto na dai man ki tali na maghapot manungod sa saiyang sadiri, an tabla ki kahoy na dai man ki kalag para magka sadiri. Warang diyos o kapangyarihan an makakapawod sa pinto na ini na pigbabalik kan salming an saiyang itsura sa kinaban!

Ano an kamugtakan kan salming na wara man ki mataram na kaya niyang magpahiling?

Enero 24, 2010. Pawa.

PAKIHURON

Nakua na saiya an gabos mantang su babayi nagpupuon pa sana maghanap ki kamugtakan.

Yaon su lalaki sa de ridang tukawan, su bitis kan babayi dai pa lamang nalalapakan.

Dakulon na dalan an nagsurunduan sa saindang kayaonan. An mga sagkodan
dai nahihiling, pararom an mga inutan.

Nagtinuhan su saindang mga maan.

Pakihuron kan lalaki: kun uusulon mo ako sa mga padumanan iheheras ko saimo an sakong mga naukdan. Magkakaigwa kang giromdom na dai nagsapar ki mundo; magkakaigwa kang tali na dai nagsapar ki sakit.

Pero arog kan iba, nagpadagos su babayi. Nag-ulok man ngani ini, pero sa buot-buot niya: Muya kong inumon an paha na nagpapasakit sa saimong mata; muya kong muoton an pungaw na nagpapadagos kan saimong pulso, an pagkamuot na nagpapahalat digdi saimo!

Enero 24, 2010. Pawa

DUWANG TULA MANUNGOD SA SUMO

SUMOTORI


Dai sa lawas an isog kundi sa maan;
digdi nagpupuon, natatapos an laban.
Sa tarom kan puntok hiling na an tumba
sa tipwas kan pirok aram na su dai makapika.

Gurumulan an luwas kan duwang lawas
na pareho an muya. Lamos kan mawot-pursa
nagigi sindang kusog na nagkalawas.
Gabos iluwas mapaluwas sana an saro sainda
sa talimon na nagbubuhang sa daog buda gana.

Sa maan, an kaluluwasan aram na.
Gigibuhon sana ninda ini sa pag padayaw
garo kan sayaw na dara an san ribong pag-otro
kan seremonyal na palakpak buda unsag
kan paa, sabwag kan askad sa pagbugaw
sa maating kami, sa pagbilog kan dohyong
daing digta, an orgulyong adal iranga.


sumotori- sumo wrestler
kami- maraot na ispiritong pigbubugaw kan mga sumotori sa paagi ki ritwal-sayaw na may palakpak,
pag-unsag kan bitis, buda pagsabwag ki asin.
dohyo- an patalimon na piggigibuhan kan sumo. Gibo ini sa baybay.

Enero 20, 2010. Pawa, Tabaco.

SAYAW KAN YOKOZUNA


Sa maaskad na sayaw
ipunan an padayaw
kan kusog na sulsol
kan mga diyos na makaraw.

Sa matalimon na dohyo
an mga gabat na haloy
naghilomlom sa heya
masusukol sa gumol

Palakpak, unsag-tabay
bugaw sa mga kami
Tuga kan mga bika
daing tarom na tago

Sa pursa kan nakaagi
rurusuon an ngonian
paluwas sa daga
na habo mabagla

An buskad kan kagayunan
nangangagid digdi:
An lawig kan ritwal;
an kaskas kan kamugtakan.

COLD WEATHER OBSERVATORY

Notes of January 16, 2010:

Dimness overwhelms the morning; the bluster awakens from the trees.

I phase in heavy clothing with the slowness of my thoughts.

I see faces that know but are possessed by a tiredness for revelation.

The common feeling thus goes by unaffirmed, drowned out instead by an eloquence of glances.

One body watches another’s progression across the road. It shivers as it watches closer, the body fades from vision, unknowing, unredeemably lost.

Similar signals build up hovering in a sky in a middle of a significant indecision: A system of
warmth as all things move from heat to heat.

Each question growing more quiet to an eventual reunion with a quieter truth.

An epiphany that can’t touch us—such as the coldness of heaven.

January 16, 2010. Pawa

1216

Tinalikod ta an tarom kan bintana
buda sa mga likod tang huba
an labod kan liwanag kan matangâ.

Liniskay ko ki layab an misteryo mo sa diklom
an enot na buklit sa libro kan mga sayaw.
Binasa takang piyóng.

Pinasungko ko an mga nabuhian na paros
sa saimong mga agihan
dara an kagat sa mga enot na sambahan.
Nagsurop ki silensiyo an kwarto.

Sa ibabaw, nagroronda an panahon, baad humàbas
ki oras an mga bituon sa mag-agahon.
Nagkawat kitang pahaluyan.

Pigsisilô sa paros kan mga antena
an sulog na gibo kan hiro ta
ugaring an pagmaan ninda buta
sa pagtubod sa mga salamangka
buda tawong lipod.


Disyembre 23, 2009. MTC.

Kay Caren

Pagnaghahali ka, muya kong basahon an pinaka-sadista kong mga tula; muya kong magduman sa plasa, maanan ki haloy an higot na magpiriday sagkod mag-ararat an sakong mata; muya kong magbakal ki burak, muya kong pagamuton giraray ini sa daga, muya kong ibalik an aldaw na inio pasupang pa sana.
Pebrero 5, 2010. Tabaco City.
When you leave, I want to read the cruelest of my poems; I want to be in a park and stare long at knotted lovers until my eyes hurt; I want to buy flowers, I want them to take root again in the ground, I want to return to the day when they are just starting to open.

RABURAB KAN LUYONG

"Poverty of the arts!”
Richard Madrilejos, an luyong na artist

1.
Paroro an kinaban ta, Padaba. Mantang an tubig kan kinaban naglalangkaw, an pagkanitawo ta naghihibabaw. Napapakuspa ako, uru-aldaw an satong mga langang balwarte na kan mga propeta kan sagin buda mga matinis na anghel na pandok pirak. An gabos iubos an maghapon ninda sa pagbutla sa mga istasyon kan baratong kaogmahan. An TV an maogmang helang, an legal na mahabas, an manlalansing buhi kan konspirasiya kan mga hagas. Ibugtak ini sa hampang ta para lamoson kita sa hudong, badaton kita ki sagmaw buda hangaw.

Mantang pigbubuyungaw an mga librohan, piggigibong kasilyasan an mga eskwelahan, pigkakarayuan an mga institusyon, an mga galeriya, an mga silensiyong museyo, pigpupurupilsi ta an bulitas sa buto kan itom na kahon sa sala, pig-uutob ta an hiro kan lapnad na liwanag.

Subtle na maray an doom na pigkakalot ta, ta dai ta hiling an kalot. Kaitong mga panahon, an mga kamagurangan ta nagrabas sa panahon buda sinilyaban an gabos na maagihan nindang bako sinda an kagibo, linupigan buda rinaodas an gabos na bako nindang ina o tugang, kinarne su mga bako ninda kakolor, kadila o kabandera—Ngonian, gabos kita nagpapamburukod pabugsok sa hampas kan modernong panahon, mga sablok, mga mantok. Nagngangararakngak na lasngag, bangag sa mga presenteng adiksiyon. Daing pagpugol an bultok tang mga kamot sa pagraot sa sato man sanang minukna kan kita ubat pa. Mga nakabuhi sa toril kan mga sugo buda relehiyon, iramog ta sa satuyang lawas an ati kan mga hayop, isungkal ta kan satong ngislo an tinimak-timakan kan Pilato tang bitis sa ibang panahon kan satong pugol na moralidad.

An dulom kan eclipse na dai naghihiro yaon sa tangod ta ngonian. Pero an mga mata ta sa pigkukumbulsiyon sa tama kan mga maisog na ilusyon. Isangat kita sa langkaw-droga kan paglataw kan sarong nahuhungkang, na garo naglalayap an pagmati dawa natatakdag.

Ayko! Kagadanan sana an diyos na kaya tang patotoohan, tubudan, luhudan! Rarabason ta an kinaban, sarong rawog ki ayam na paslo buda namamagat mantang an hubang lawas kan kasaysayan naghihingagdan.

2.
Muya ko sanang magparataram, Padaba. Sa mga bangging arog kaining mauran. Kita sanang duwa, mantang su satong mga pag-iriba lawas na nagkaurungman kan osipunon na bintana.

Muya kong agyaton an ala-syeteng aga, na masubol na naman samuya gabos pasiring sa pamitsan kan prominenteng makina buda an mga invisible niyang mga latigo.

Dai na ako napapahibi sa uyam na nag-anab kan sakong pagmati. Ilinunad ko na an natatada kong kalag sa marabas kong pangaturugan na luwas laog sa tulong panahon, kaito, ngonian, mag-abuton. Arog sa sarong Jumper na buhing nagbabyahe sa paagi kan mga ritrato.

Nakabuhi na ako, Padaba. Hali sa labtok, kinanap ko an gamot kan paroy pasakat sa saiyang buswak. Sa sakong muklat, ako an puon na nabuhay sa pagsilo ki burabod sa huyop, ako an pisog na tuminambo sa sarong tasang gapo.

Matindog ako sa tahaw kan satong kadikloman, dara an sakong ugop-ugop, pagkamuot, orag-orag, papasilyabon ko an sakong lawas, sarong mongheng may protesta, sarong bukid ki uhot na warang manganganog, sa pagrumdom saimo.



Enero 7, 2010. Pawa, Tabaco City.

HILING SA SARONG MALUMLOM NA HAPON

"Human Condition", by: Rene Magritte

Kun mahiling mo sana kuta an gabos pirmi sa mata kan nagrurumdom, tibaad makakakuang gayon.

Kun mahiling mo sana— bakong an ilaw sa sala ngonian na mauran na hapon na pipagdagka ka sa katabangan kan tanawon, pwedeng maging arog man kan hiniribian mong mga aldaw sa kaakian na yaon na sana sa giromdom?

Kadaklan pano sa nagtatao satuyang pungaw dulot man sana kan sadiri tang kahugakan na maghiling. Minaralapwas sana an kada oras na dai kitang nakukua o nauukdan.

Sa sarong tanaw, makua ta kuta an kapahingaloan sa pagigi tang yaon digdi, pwedeng ngonian na sana, buda an daing kasagkodan naghahalat na satuya.

Ikaogma ta lamang kuta an pagmati na, iyo luway-luway na kitang napapara, pero bukas pa an paglaom na pwede ta pang punan na maging gilayon.

Pebrero7, 2009. Tayhi.

Mga Hurop-hurop Hali sa Itom na Notebook 2

Dai mahali sa isip an saudan. Ano an kantidad kaini? Nakasugpon sa mga bagay na dai na digdi kaya pighahanap? Kabuahan ini. Totoohon. Talagang minapatunay kan buhay.

Yaon na garo sa punto na nahiling na su kapinunan buda natatanaw na man su katapusan.
Makaulok an buhay kan tawo. Grabe an ugop-ugop, pero iba an idalaganan. Ano an sirbi kan pagtuntong digdi sa kinaban? Hapot na bako nang bago. Pero may simbag nang pwedeng akoon? Sindang dai na digdi an tunay na makakasimbag garo.

Pano gayod ki pagbasol na may dai nasabutan sa buhay. Muya mag-otro?
Kun pwede sanang otrohon, ano an gigibuhon? Matipid? Maadal ki maray? Mahigos? Mapadaba?

Kun naootro an buhay, dakol an mababale wara. Gabos magigin diretso. Dai nang namit. Pano totoong maogma kun oro-aldaw kaogmahan. Pano masabing nasiraman kun daing bakong masiram? Minagayon baga an tawo ta may pangit na itataning digdi. Pano na daw kaan an sining? Gabos perpekto. Sa hiling ko saka mapundo an talibong kan kinaban.

Dapat may masunod sa buhay na ini. Kun igwa man, kuta mas magayon pa digdi. Sisay kita para magtaram. Dai pang nakakabalik. Tibaad diklom sana an nasa puro.

Makaulok adi, nagpapara gibo kita ki dai man madadara. Sabagay orgulyo kan mawawalat. I-oorgolyo daw ninda?

Sakuya, gumibo sana, labot ko kan paghali. Pero dai ko man namamate su pangangaipohan arog kan ki Michaelangelo o Neruda. Gastado na? Daing kusog na makagibo? Dai daing igigibo. Maski ini garo pirit. Daing siram. Gusto ko na niyani magmuruda digdi. Kaso may pighahalat akong mabasa?

Journal sana ini. Sayang kan tinta. Daing laog na mga taramon. Bad trip. Libog na dai nakakaluwas. Kalayo na dai pa nakakasulo. Mabuswak pa sana. Halat-halata. Baka gumibo o makagibo naman ki kinaban. Bako pa ngonian. Habo ko na.

Enero 11, 2006. 11:10 P.M.

MANIFESTO

Pano maggibong tula?

Ipunan baga an ki sarong blankong papel, sarong espasyo, sarong puting kahaputan. Saro man na mahewas na tanuman kun sain pangiturugan, sakit o kaogmahan an pisog, tataramon an bunga.

Igwang mga beses na garo arog sa mekaniko, importantehon an mga instrumento kan paghigot; may mga beses man na arog sa mga buyong an boses tinandan sana kan banging bulanon. Arin man digdi, mapuon an laban o layaban sa enot na buswak ki tataramon, surugpon man o magsaro. Basta mapuon nanggad. Pwedeng sa enot na lakad mahuros tulos an tula arog kan bulos kan paroy sa sakong luho, o garo ihi kan paradurugon sa mga babaying may koryente an buli.

Masakit man o mahalnas, an tula mahampang sa kinaban na daing gira ki pagbasol. Yaon ini bako ta nabuyo o napiritan, kundi haman na ini, dati pa sa ibang nainot na lugar.

An tula kun siring paghipno kan nagkapiridasong kagayunan sa laog ta. Lambang sinapar pidaso, dakula man o sadit, sa sarong napasang katotoohan. Kaya ngani pigtataram man kun minsan na an pagtula pag-aki.

An pagtula, an pagmukna ki kagayunan, an pagirumdom satuya na pidaso kita ni Kagurangnan na iyo an kagmukna kan gabos na kagayunan. Kita mga sadit na kagurangnan na kayang makamukna ki sadit na kagayunan. Hali sa dai, nagkaigwa. O kaya kun sususugon tang tanos, igwa nang kaigwahan, ugaring ini yaon sa estado na dai pa pig-aabot kan pangaran, dangan sa pagpirit o natural na pagkamukna naaapod ta an lambang pidaso, sagkod sa mahaman an mga tataramon bilang sarong ngaran o apod.

An tula nahaman sa kamawotan tang makagibo ki kagayunan. Hali sa kinaban pigtutuga kan tula an gabos gamit an dila kan sarong aki buda kan rimuranon. An dila kan aki taros sa mga lanob, mantang an sa rimuranon makinurikuton, pigtatao an kagat na nakapatos sa hamis.

Salming. An tula baga saro man na salming kun sain an kinaban pig-oomaw an saiyang sadiri. Mala kaitsura kan kinaban, siya daw an kinaban?

An tula sarong kamawotan kan dai mapangaranan na kinaban na matawan siyang ngaran. An tula an dai nahahaman na ngaran kan kinaban na sinawod bako sa katotoohan kundi sa pagkamuot. An tula an apod ta sa kinaban pero dai midbid kan kinaban an ngaran na ini. Ini an ngaran na tinao ta—an ngaran na nasawod ta sa ngalas, ogma, takot sa hampang kan kagayunan kan kinaban.

An ngaran na dai kayang dutan an pigngangaranan. An tula an kaging kan satong kalag sa hampang kan dai masabutan na kagayunan. An tula an desperasyon ta na madakop, mapugulan sa pagpara, sa girumdom an sarong dai mapangaranan na kagayunan.

An tula an pinangaran ta sa dai mapangaranan na kinaban. An sildang sa tinampo sarong agang anyil an langit, pagbalo tang maisaray sa satong daghan an giromdom kan kagayunan kan kinaban. Ta kulang an tataramon na “magayon” ta buta ini buda mangmang. Ta daing kamugtakan an pangaran na ini. Ta an gayon kan kinaban dai kayang panindugan kan gadan na tataramon na ini.

Kaya ibuhian ta an tula para lapagon an kinaban sa misteryoso kaining kamunduan, buda hagadon na ipahiling kaini an saiyang dakol na kagayunan, biyo sa sarong insidente. Ini baga an tula, an lugar kun sain hinuba kan kinaban an saiyang misteryo buda nagpamaan.

Kaya ta ibuksan an satuyang daghan, an mahigos na mundagan kan tula, nganing maukdan ta lamang kun pano pagaruon an kinaban nganing ituga kaini an maulamon niyang ngaran.

Mga Hurop-hurop Hali sa Itom na Notebook 1

Dai akong naisusurat, ta nag babasa pa ako. Agony & Ecstacy, pan duwang beses. Ngonian “Lives” ni Giorgio Vassari.

Yaon ako ngonian sa pig-aapod kong semestral break sa pagsurat. Pagkatapos ki sarong mayumukon na andar kan pagsurat, biglang mauubos o mapundo an itataram. Sa bakanteng an, mga libro an ibalingan ko. Basang garo gutom na hayop. Kun pwede sana nganing dai na magkaturog, magbasa sana. Kaso, malaen sana pag-isip-isipon na pagkatapos kan mga nabasa, dai akong narurumdom. Nagluya na an sakong hutok.

Dai akong maitataram ngonian. Habo ko nang mag-otro kan naitaram ko na. Muya kong makagibo ki bago. Pagmati ko naitaram ko na gabos. Dai ako nakaka-abante. Gusto kong makua an sarong magayon na boses na sakuyang magagamit na haloy. Sarong bagong boses. Bagong imahe o figurative language. Habo ko nang magtanog Ingles o Tagalog an mga gibo ko. Hain an totoong tanog o tingog Tabaco? Iyan an hahanapon ko.
*
26 anyos, tulong bulan pa 27 na. May sirbe daw an kaakian ko? Nagamit ko daw an lawas ki maray? Kusog, dai ka daw nasayang? May naabutan ako sa pag gibo? Habo ko man matapos an buhay na daing naginibong sarong bagay na mahaloy sa kinaban. Pride, ego kan gabos na artista? Maraot daw? An paghagad ki sarong istatwa kan sadiri sa plasa, maraot daw?

Gusto kong magbalik sa mga rason ko kan primero pa sana akong nagtutula: an maitao sa namumutan ko an sarong tula na mapaogma saiya: sa paagi kan pag-utob sa saiyang altar o bangko? Makaulok. Romantiko daw an na gibo? Korni, dapat kuspaan? Kan kita aki pa. Magabat sa daghan pag na-iisip—kan kita aki pa. Garo dalan na lingaw pasiring sa sarong sikretong salog. Ginibo gayod an mga nakaagi kan kita aki pa para pagpatagduan ki luha pag kita gurang na.
Dai ako masuway na an pundasyon kan sakuyang pagsurat yaon siyempre sa sakuyang pagka-aki. Ini an minapahigot sa sakuyang tikab pag mina balik sa pagrumdom. Orog sa gabos an sarong hapon na nag-aagaw an liwanag buda diklom, nakahigda ako sa malipot na sim kan atop mi nakahiling sa panganoron na nawawaran na ki puti.

“Dear Julie Pearl...Dear Julie Pearl...”

Dai ko na masabutan an kantidad kan sitwasyon na ito. Pero an rumdom ko pa iyo an ogma sa sakuyang daghan. Sain daw ginabot an ogmang ini? Naogma sa paghiling sa langit? Sa langit na pawara na an liwanag, may diit na dampog, ordinaryo?

Si Julie Pearl nabasa ko sa sarong magasin pang kolehiyo. Bako su surat an nakagakot sakuya sa giromdom na ini kundi su drawing kan sarong dakulaon na subo o perlas palibot kaini mga lumot kan dagat, sa laog kan perlas pandok ki sarong babayi (si Julie Pearl?) tapos sa baba kan drawing, nakatalikod na lalaki, nakahiling sa perlas.

Mga pagsulnop na arog kaini, nagsusulo-sulo ako sa harong mi sa Tayhi. Nakabukas na an mga ilaw kan ploresent sa mga harong. Pagkaaki ko ining pinadaba ko sa sakuyang laog mala sa pungaw na pigdadara o pigpapahiling kaini. Masiramon daw an mundo na ini. Gusto kong ikumo-kumo sa sadiri ko. An sakong kaakian. Dai ko daw ini nabubutasan.

Nagkapira naman na tula an naisurat ko, na piggagabot ko sa mundo na ini. An daing laog ming harong sa Tayhi, anas espasyo, buda madiklom na mga kwarto. Mga estanteng kahoy na naghahalon ki liwanag. Makintab na paril na malipot, para-pasa ki ngipon (kan kinabayuhan ako ni Taba, aki pa kami, kaya an ngipon ko tipak). Rumirom kan bumbilyang papula na sa ponder. Daing ribok, tuninong na lalong minapahewason sa dakulang harong.

Ini an pigpaparabisita ko. Garo puntod ki sarong gadan na kababata. Kan nabunyagan ako kan kinaban, kan luwas, pinamidbid sa mga kaamigo, sa mga babayi, sa gayon buda lawas, kan nahiling an luwas, luhay-luhay na ining nagadan. Astang namalisyahan ko na sana na pighahanap ko na siya.

Ini an parte sa utak ko na mahalnason pag ikaputan. Garo parong sanang minaagi an ritratong ini.

Tama na.

Enero 9, 2006. 9:25 P.M. Tapos na “Bends” Radiohead.

Ay ku, mader, dai ka ninda midbid

"Mas muya ko nang gadanon kan Mayon, kaysa magadan sa gutom (sa evacuation center)"

Sikat ka na naman mader. Dawa gurang na, may nakakatino pa man palan. Asi tanawa sa pamitsan mo, mga nagtatangad saimong mga taga-Manila, bako bakasyunista ha, mga showbis reporters. Dangog ko igwa pang mga forengers. Ano na naman ginibo mo, mader ta sikat-sikat ka naman? Muya mo pang takluban su kaso kan Ampatuan.

Biyong pinawarara kami sa samuyang bukid na ika man sana nagpataba, sa mga pananom ming ika man sana nagpadaba, nagparambong. Makaulok ano? Sinda pa an nagtali-talian, sindang pigsusukol an gayon mo sa harayo kaysa samuyang pirmi kang kadurog.

Nata nadudurat sinda? Garo man su dai ninda aram na arog ka talaga kaan.Para pinahiling mo kun ano an nasa laog mo. Ano pa man an bâgo? Kalayo, gapo, dugi? Kan rinaodas mo su Cagsawa, ikang maimunon na batala, bakong pinahiling mo sana kun sisay an diyos, na ika sana an permanente, na ika sana an dai kayang tanyugon, na an kongreto o lansang na pag-uswag kaya mong buraon na arog sana kaan? Ngonian, na oosnan mo na naman an samuyang kadagaan, kisay sala na iturukdok ninda an saindang mga nagsisirilyab na syudad sa palibot mo? Ika an nakakaaram kan saimong solar, gibuha an saimong muya.

Yaon kami digdi mala saimo, ina mi. Inagda mo kami sa kuna kan saimong katabaan, kaya kami nagrambong na arog kaini. Kan inako kan samuyang kamagurangan an yaman, inako naman ninda an buhi mong libog na daing pigsasanto an orgasmo. Arog ngonian, manunugâ ka kun sisay ka, ibabalangibo mo sa bilog na rona an malatom na bandera kan saimong ubod,kan saimong ugali. Sa saimong pagkikig, sa saimong pag-utnga, sa pagdalnay kan nagraraba-raba mong matris, bânuha an samuyang kadagaan na linaspag kan malipot ming mga aparato, pilaâ an samong banwaan na binuruhang kan mga diyos na tawo.

Ingay

Narinig ko ang ingay ng tatlong babae. “Trenta mil!” sabi ng isa.

Pasakay na ako nun sa aking motor, isang maulang hapon...

Kung papipiliin ako kung pag-ibig o pera. Pipiliin ko pa rin ang una.

Pero hindi nakakain ang pag-ibig sasabihin nila.

At o-Oo ako, dahil ang pag-ibig ang pagkain ng mga patay-gutom

at ang mga patay na buhay nama’y pera ang sustansiya.

Fernand Leger, Three Women. 1921.

AN DYUGLISTA

I

An pagmukna ki pangalas nagpupuon sa pag-isip ki sarong dai pwede.

Dangan iaatang mo an sadiri sa paghingowa na bako sanang magibo an garo dai kaya, kundi an mapahiling man na garo daing panahon na dai mo ini kinaya.

II

Maiisip mo an laba kan oras.

Na inubos ngani mahaman an palabas.

Pira buda gurano, sa rarom kan banggi mantang an kadaklan sato minasibog sa paoro-otrong gibo kan mga ordinaryong tao, paoro-otro niya man piggibo an bakong ordinaryo, tago sa mga tawo. Pira buda gurano

kahaloy gigibuhon an palabas

Naiisip niya pirmi an li’pot kan oras.

III

Sa aldaw na saiyang ipapahiling an obra, dai na siya digding nakukuang ogma.

Tulong maleta sa duwang paâ garo na sana pan aking hala-hala.

Pigkakamada, pigsusurugpon, pighahaman na garong mga harong.

Pigpapasirko, pigpapaturon, sagin diit pang dai kayahon.

Sa hudyan, an hanap-hanap baga kan pangalason iyo an rampahog hali sa nagsasarabatan na kamot na dawa sisay kayang gibuhon.

Salin:

I

Ang paggawa ng pakitang-gilas nagsisimula sa pag-iisip ng isang hindi pwede.

Pagkatapos iaalay mo ang iyong sarili sa pagsisikap na hindi lamang magawa ang tila hindi kaya, kundi ang maipakita na parang walang panahon na hindi mo ito kinaya.

II

Maiisip mo ang haba ng oras.

Na inubos upang mabuo ang palabas.

Ilan at gaano, sa lalim ng gabi habang ang karamihan sati’y umuurong sa paulit-ulit na gawa ng mga karaniwang tao, paulit-ulit niya ring ginagawa ang hindi karaniwan, tago sa mga tao. Ilan at gaano

katagal itatanghal ang palabas.

Naiisip niya lagi ang ikli ng oras.

III

Sa araw na kanyang ipapakita ang obra, wala na siya ritong nakukuhang saya.

Tatlong maleta sa dalawang paa para na lang larong bata.

Binubuklod, dinudugtong, binubuo na parang bubong.

Pinapasirko, pinatatalon, kunwari muntik nang di kayanin.

Sa huli, ang hanap-hanap ng pakitang-gilas ay ang sigabo ng nagsasalpukang mga palad na kahit sino kayang gawin.

Pag May Laban si Pacman

"Para sayo ang laban na 'to/O bayan ko"

Anong gayon kan aldaw

pag si Pacquiao nakiki-ayutan

Garo banggi kan karatan

ta an gabos na maraot

yaon sa saindang mga harong

buda sa huminewas na luwas

sibot-sibot an kamot kan Katoninungan

sa pagbulong kan lugad kan kinaban.

Salin:

Anong ganda ng araw

pag si Pacquiao nakikilaban

Parang gabi ng kasalanan

dahil ang lahat ng masama

nasa kanilang mga tahanan

at sa lumuwag na labas

kumakaripas ang kamay ng Katahimikan

sa paggamot sa sugat ng daigdig.

Palatog

Butones kada butones, muya kong ubakan an pagkahipid mo,

kamangon an saimong tadong. An saimong taklob, bubukliton ko

luway-luway, arog sa marindihon na dahon kan suanoy na libro.

Muya kong hubadon an saimong pagkahigot

nganing sumayaw kang pisi sa paros, naghahagong

sa wasiwas kan rantserong mamundo.

Higuton ka, arog kan pagkahusto kan balat mong sapatos

sa nakatago mong bitis. Kaipuhan takang labunan,

sa init pauriyakon an saimong unit ki mga pirak na pisog.

Nakamaan ako ngonian sa mabuot na pakihuron kan saimong lawas

na nagtataram na “dai mo ako pagparamaanan.” Pano man,

kun riraw an masupgon mong tukadon na sinamnohan sa marindihon na telang burakan?

Garo ka gibo sa paros na pinatos sa badong matagas.

Muya kong buhian an saimong misteryo sa kinaban, arog kan sarong makapatod-hangos na tanawon,

arog kan Mayon muya ko sanang lanyagon kan sildang an mapungaw mong kadlagan.

Septiyembre 16, 2009. Tabaco.

Translation:

Button after button, I want to peel your neatness off

crawl at your tameness; leaf through your covers

slowly, like turning the pages of an antique book.

I want to unravel your tightness

that as a rope in the wind you’ll dance, booming

as the lonely ranch boy whips you in the air.

You are too tight, like how your hidden feet

fit on your leather shoes. I need to stew you

with the heat make your skin cry silver seeds.

I stare now at the meek plea of your body

saying “please don’t stare at me.” How

when your slopey shyness is traced under its delicate flowery cloth?

You are as if made of air wrapped in heavy dress.

I want to loosen your mystery to the world like a breath-taking view

like the Mayon I just want light peruse the loneliness of your woods.

Painting: Juan Luna "Parisian Life" 1892

An Matakton

Kan an matakton nagbalong magluwas sa pigtataguan, nasibot su kinaban. Gabos yaon sa pag-ipos na mahiling. Ta dawa byadi an boot, an mata kan matakton daing patawad. An hiling kaini tarom sa maragsip na papel. An maan, awot sa batak sa paril. Minalakaw ini sa gabos na ibabaw, sa kantil kan sarong tagdong tunog o sa kweba sa tahaw kan saradit na burak. Duwang ruwedang rabas an daing takot niyang mata, idugi an kahewasan kan anyil na langit, idaguso an tago kan mga taklob, itaros an lipod kan mga kudal. An maan niya an nagsalo kan saiyang kurab, an mata niya an suminugpon sa saiyang tikab.

Ta siya an nakakahiling kan makagirabo kaining gayon, padaba siya kan kinaban na kaogmahan an magpahiling. Dai siya nasasakitan magsabot kaining gubot na kadlagan, an kaawagan saiya parasurog kan nalipdan na kapanoan. Ta an takot bagang minahurma saiya iyo an bayaan an kinaban, na sa takot man na ini an kinaban man sana an saiyang pigdudulagan. An siklong ini an saiyang bulawan na laoman. Pero pag an matakton nagbalong magluwas sa saiyang pigtataguan, an kaluyahan niya inubakan ki sagang, saro ining kaaldawan digdi sa daga. Ta sa pag-usol ki mga bulod, an pagbalo an trayumpo. Sabot an kan kinaban—ini an silensiyong sikretong pigheras kan takot buda kan saiyang pigkakatakutan. Kaya sa mga tinampong halawigon na iskala ki piano—saray an mga punaw na sayaw na daing kahingaloan pagpinunan— luway-luway an lakaw kan saiyang bitis, an timak likayon na dai makahaman ki tugtog na mapukaw sa makinigkigon niyang isip.

Painting: "The Scream" Edvard Munch

Ano an guminadan kay Bidang Badong?

1.
Ano an guminadan kay Bidang Badong?
An dai pigdudultan ki dawa anong tarom.
An kontraryo kan may pusong maitom,
an parasurog kan mga matakton.

Moog sa dampog sa tangod kan mga harong
kaskas kan kikilat, dalugdog an hagong.
Laad sa rumirom, ilaw sa madiklom,
Bantay kan maray, kamot kan matadong.

An kada suriyaw saiyang dangog.
Harokan ki tabang, saro niya pang apod.
Digdi sa banwang gubot, siya an kagdaog
kan katanosan siya sana an bidang bantog.

2.
Siya baga an kag-utas kay Kulas na Ma’bas
na tian sa halnas, dawa anong gakot hulkas.
Siya man an kagtipig kay Boyong Boy Lupig
na gari paramarong urig pag minakikig.

Sisay makalingaw kan kastahan ninda kan Bakulaw na Bulaw?
Puon Ligao sagkod Malinao, sa kusog ki sampulong karabaw
tinados niya su paslong tandayag na garong alang na tungaw.

Daing minapasar, warang minaaser
na paragibong kabuahan
pag si Badong nakatener.
Sa sampulong ribong maan
dai ki nakakalagpas,
sa saro niyang karagnas,
gabos minatipwas.

4.
Pero kan inarog si Badong ni Goryong Para-arog,
na an dagit sa bida sagkod sa pagkaturog,
garo nanggad siya sa hiro, taram buda layog
su kontrabidang patalikod kun minaayog.

Dara an itsura ni Badong, rinaudas kaini su banwa
dakol na dinistroso, pahingurag su pinatigaya.
May nagngalas, pero kadaklan nakamating dagit
sa saindang kagsalbar na naging paradara ki sakit.


Paluwas si Badong sa saiyang harong
kan su enot na mga gapo pinaturon.
Sa saiyang ngalas siya napaatras
pigngayo-ngayo kun nata siya ginapo.

“Arog pa kaini an saindang balos
sa tabang na tinao ko sainda gabos?”
Muto-muto ni Badong mantang napapano
an nalugad niyang pandok ki dugo.

Kaya kan magka-ribok sa banwa
an Bidang Badong dai lamang nadara
su mga suriyaw ki tabang dai pig-ako kan saiyang talinga.
Uminabot sana siya kan su ribok tapos na.

Kuminamang palan su kalayong halas sa Mayong
pasiring sa mga tawong tururugon sa saindang mga harong
su nakaligtas mabibilang sana sa kamot
pero su mga gadan kaipuhan dasukon sa kalot.

Su banwang saiyang pigsurog
ngonian nakalubong sa alpog
pero silag niya an mga hiling na naghaharapot
kun nata dai lamang siya uminagap kan sinda pigraraot?

Puon kaito si Bidang Badong dai na nasilag.
Kulibat kan iba yaon ini sa harayo
sa ibang banwa, ngani sa mundo makasiblag.
Su nahiling kaini garo dai maako.

5.
Sarong aldaw mga aki an nakakua
kan mga tulang sa sarong tagong kuweba.
An bukana kaini tanaw an banwa.
Garo ini sana an ginibo kan ini buhay pa.

Nagrarambong na banwa an maan niya sa hudyan niyang mga aldaw,
na garo nagpuon buda naampos sa nganang paghidaw.

Hunyo 27, 2009. Pawa.

Villanelle kay Caren

"sa saiyang kaaldawan"

Baad pagtuminalikod ka na
dangan taka bubukudon.
Madaling muyahon an nagdudunong
an harani, dipisil mawoton.

Ako para-adal, sagkod ngonian
kan layab kan hukol sa baybayon.
Baad pagtuminalikod ka na
dangan taka bubukudon.

Ay, kabayong habong dumuko
uyam sa awot, durat kan harayo
Madaling muyahon an nagdudunong
an harani, dipisil an pagmawot.

An paghidaw namit kan kamunduan
an pungaw sustansiya kan malanyagon.
Baad pagtuminalikod ka na
dangan taka bubukudon.

Kun malipot ako sa saimong kamot
kun sa tarom ko nalugad ko an saimong boot,
madali malang muyahon an nagdudunong
an harani, dipisil an pagmawot.

Makulog an masala sa hala-hala
pero mas malanit an maging tama
ngonian na tuminalikod ka na mala
saka taka mananggad pigbubukod
ngonian na harayo, saka taka pigmamawot.

Mayo 28, 2009.Tabaco City Hall.

English:
When you turn away perhaps
then will you be pursued.
The stubborn is easy to want
to desire the near is dificult.

I am a pupil, until now
of the wave and the shore's affair.
When you turn away perhaps
then will you be pursued.

Ay, a horse which wouldn't stoop down
fed up with grass, craving for distance
The stubborn is easy to want
to desire the near is dificult.

Pining is the flavor of sorrow
loneliness is the nourishment of the passionate.
When you turn away perhaps
then will you be pursued.

If I am cold in your hand
if in my blade I've wounded you,
It's becuase the stubborn is easy to want
to desire the near is dificult.

Pain is in a jest that turned out wrong
but agony in those that came out true
for now that you have turned away
then I have come to pursue
now that you're far, then I desire you.

Painting:
"Ophelia" (1851-52) John Everett Millais

Hymno Kan Tabaco

Banwang turuwang,
sa kusog buda hinang,
sa paghaman kan lansang
na pagtubod, dinangdang.
Sa pagkamuot tinais
an lukas kan paglaom;
sa herak kan Dios,
sa sadiring higos
dinaog an pagtios.

O, ginikanan kong ranga,
orog hamis magpadaba.
Kan matadong buda mahingowa,
ronang maginhawa.
Ina kan sakong kalag,
kuna kan sakong rarom.
Tingog kan taramon
na pirmi kong aram sawudon.
An gabos mong dalan
daing dagkang lalakawan.
Supay an kaogmahan pag namaanan
an tarom kan saimong gayon,
sa mga rebultong walat kan panahon
sa higos kan saimong pagrambong.
Buhi an daghan na dumalagan
saimong daga kan mag-agahon.
Totoong, dai nang iba,
sa minundagan sana
an hingalo kan ulian makukua.

English:
Tabaco Hymn
A state united, / by strength and sweat, / in forging the steel / faith, was heated. / The blade of hope / in love, grounded; / by God’s grace, / by self-diligence, suffering was defeated. // O, beloved land of birth, / your affection so sweet. / To the good and the diligent, / an abode of warmth. / Mother of my soul, / cradle of my depth. / The voice of the language / that I’ll always know how to speak. / All your paths / I will thread without fear. / My joy overflows looking / at the sharpness of your beauty, / in the monuments left by time, / in the passion of your growth. / My bosom runs free / through your land of dawn. / Truly, nowhere, / but in the motherland / serenity will be found.

Tagalog:
Bayang nagtutulungan / Sa lakas at pawis, / Sa paglikha ng bakal / Na tiwala, binaga. / Sa pag-ibig hinasa / Ang talim ng pag-asa; / Sa awa ng Diyos / Sa sariling sikap / Ginapi ang hikahos.// O, tinubuan kong giliw / Labis-tamis magsinta. / Ng mabuti at masigasig, / Bayang masigla. / Ina ng aking kaluluwa, / kuna ng aking lalim. / Tinig ng wika / na lagi kong alam bigkasin. / Ang lahat mong landas / walang kabang tatahakin. / Nag-uumapaw ang saya / sa sulyap ng tulis ng iyong ganda, / sa mga rebultong iwan ng panahon / sa sigasig ng iyong pag-ahon. / Malaya ang aking dibdib na tumakbo / sa’yong lupa ng bukang-liwayway. / Totoong, wala nang iba, / sa lupang sinilangan lamang / ang payapa makukuha.

Pag itao mo daw sakuya an dai mo piggirom / Tuwing ibinibigay mo sa akin ang di mo pag-imik

Pag itao mo daw sakuya an dai mo paggirom
buda an saimong hiling iiway mo pairarom
Ikog kan sarong hidaw na kanta an sakong rumdom.

Nagbabakay sa maluway na kaday kan alopoop
an bitis kong sa baklay pangaturugan ugop.
An dai mo paggirom arog kaini minalakop.

Guyod an ikog kan sarong kalag-kalag na kanta
na an puon kasugpon kan daan nang ugma.
An dai mo paggirom, giromdom na ranga an dara.

Tukaw sa tuninong na gibo kan gapo sa banggi
kun sain an magdamlag laba kan dai masabi
bago an sildang, su pagtuga sa kanta inagi.

Kaya, dispinsari Padaba, kun sakong taramon
na an moto-moto mong tuninong daing hawong
Ta pag itao mo sakuya an dai mo paggirom,
iparumdom mo an lindok kan kita nagpupuon.


Tagalog:
Tuwing ibinibigay mo sa akin ang di mo pag-imik
at ang iyong tingin iniiwas mo pailalim
buntot ng isang inaasam na kanta ang aking alala.

Humahabol sa mabagal na halina ng alapaap
ang paa kong sa pasyal-panaginip tutok.
Ang hindi mo pag-imik ganito kumakalat.

Hila ang buntot ng isang hanap na kanta
na ang simula karugtong ng lipas nang saya.
Ang hindi mo pag-imik, alaala ng ligaya ang dala.

Upo sa mapayapang gawain ng bato sa gabi
kung saan ang magdamag haba ng hindi masabi
bago ang sinag, ang pag-amin sa awit dinaan.

Kaya, paumanhin Irog, kung aking sasabihin
na ang tahimik mong tampo walang saysay
dahil pag ang di mo pag-imik sa aki'y ibinibigay
pinaalala mo sa akin ang kiliti nung tayo'y nagsisimula.

Painting: "Tampuhan" Juan Luna (1895)